• 03/08/2017 19:43:03
  • Nguyễn Trang
  • Tin tức

Nhiều người nhầm tưởng rằng kiến trúc nhà gỗ cổ truyền với mái đao cong vút được chúng ta “sao chép” từ Trung Quốc. Đương nhiên, một phần do quá trình giao lưu văn hoá, chúng ta chịu nhiều ảnh hưởng từ các nước láng giềng, nhất là Trung Quốc. Nhưng văn hoá Đại Việt đâu có phải vì thế mà xoá nhoà truyền thống văn hóa dân tộc của chính mình. Hãy thử đi sâu hơn một chút nhé.

Kiến trúc nhà gỗ cổ truyền Việt Nam có phần mái nhà làm bằng gỗ lợp ngói, dốc nghiêng nghiêng, bốn mái tiếp giáp nhau, diềm mái cong vút ở phần cuối theo kiểu “đầu đao lá mái”. Còn mái Trung Quốc, mặt phẳng nghiêng hơi võng ở phần chính giữa. Nói cách khác, mái nhà gỗ ở Việt Nam thuộc kiểu mặt phẳng nghiêng, còn mái nhà gỗ Trung Quốc là mặt cong nằm nghiêng.

kiến trúc nhà gỗ cổ truyền với mai đao cong vút

“Đầu đao” chính là đòn tay (hoành) có dạng hình chữ nhật, đặt nghiêng trên vì kèo ở sát diềm mái và hớt cong lên ở các góc mái, trên đó có gắn thêm mảnh ván hình chữ nhật nhằm đỡ hàng ngói cuối cùng không bị gió bão làm thay đổi kết cấu. Nhìn một cách tổng quát sẽ thấy, hình dáng hớt cong của mái nhà giống như lưỡi “đao” – tượng chưng cho một thứ vũ khí lợi hại được dùng trong không biết bao nhiêu cuộc chiến tranh giành độc lập của cha ông.

Và “lá mái” chính là mặt mái cong cong, uyển chuyển, nhẹ nhàng như tàu lá. Hình khối vững chắc trải ra theo chiều dài, chiều rộng, nhờ nét cong cong tài tình này, giúp kiến trúc nhà gỗ trở nên thanh thoát, mất hẳn dáng lụp xụp nặng nề mà ít có một công trình kiến trúc nào có thể sành kịp. Kiến trúc đặc biệt ấy, nói lên khát vọng của người Việt như muốn cất cánh bay lên khám phá thế giới vũ trụ bao la.

kiến trúc nhà gỗ cổ truyền với mai đao cong vút

Cư dân Việt cổ với nền văn minh Văn Lang phát triển mạnh mẽ, vốn đã thạo nghề sông thuyền, dựa vào đó, có thể đoán xét hình dáng cong cong đó tượng chưng cho con thuyền thân thuộc. Qua ngàn vạn năm mái cong đã được thử thách, thay đổi mình, phối hợp với kiến trúc cổ truyền và với vật liệu đất nung, cứ thế đi vào tâm hồn người Việt một cách nhẹ nhàng.

Sau này nhiều công trình kiến trúc nhà gỗ cổ truyền có mai đao cong vút khi được sửa chữa, trùng tu thì nhiều nghệ nhân chỉ biết căn cứ vào “chiếc thước ấy” mà đưa ra kích thước mái cần thiết trong ngôi nhà. Nhưng mái cong vút tuyệt diệu đã biến mất… tuy nhiên vẫn còn thiếu những quy ước về độ cong, cho nên chúng tôi chỉ dám đưa ra những nhận xét sơ bộ, chưa đủ cơ sở để khẳng định.

kiến trúc nhà gỗ cổ truyền với mai đao cong vút

Ta có thói quen thấy cái gì mới, cái gì lạ, hấp dẫn sẽ trở thành phong trào, vì thế sự tồn tại của một nét văn hóa truyền thống xưa cũ dần mất đi. Có thể thấy còn lại rất ít công trình lưu giữ trọn vẹn nét đẹp truyền thống của cha ông xưa. Thỉ dụ như Cung đình Huế, phần mái phẳng nghiêng, lợp ngói ống, ngói mũi hài rất đẹp, góc mái không vút lên mà chỉ các bờ nóc, bờ chảy đắp đổi các hoạ tiết truyền thống đã được chọn lọc. Khuê Văn Các được cấy thêm vào Văn Miếu, những cũng không còn phần cong ở góc mái… Nhìn chung, thấy nét truyền thống nhưng không cổ.

Hiện đại, nét đậm đà bản sắc dân tộc cần được đặt ra nghiêm túc dù công trình lớn hay nhỏ, có thể gọi đó là một tác phẩm, dù biết rằng truyền thống không phải là vĩnh viễn, sẽ có những sự thay đổi, bổ sung tư duy theo thời đại. Nhiều thế kỉ, kiến trúc nhà gỗ truyền thống với mái cong vút cũng dần giảm tới tới phẳng, thế nhưng điều đó không có nghĩa là là nét đẹp này sẽ mất đi. Chính bạn hãy trở thành một phần gìn giữ nét đẹp truyền thống mà cả một thế hệ đi trước luôn tự hào đó là “hồn sắc” của dân tộc Việt.

Bài viết liên quan

Hãy cho chúng tôi biết ý kiến của bạn